Terug naar overzicht

Revolverende instrumenten leveren meer impact

14-09-2018

We hebben in Nederland grote maatschappelijke doelen gesteld op het terrein van energietransitie (besparing en duurzame energie), gezondheidszorg, transport en bijvoorbeeld innovatie bij ondernemers. Doelen waarbij significante investeringen voor de boeg staan om onze maatschappij duurzamer, slimmer en gezonder te maken. De overheid wil graag dat ondernemers, inwoners en organisaties gaan investeren. Maar dat gaat niet vanzelf.

Sturen doet de overheid traditioneel gezien met de stok (regelgeving en handhaving) en met de wortel (zoals subsidies). Dit levert een klassieke tweedeling op in de overheid: regelmakers aan de ene kant en subsidieloketten aan de andere kant. De grote maatschappelijke doelen vragen echter om een andere, aanvullende aanpak van de overheid. Regels blijven nodig en subsidies ook. Maar een derde, nieuwe aanpak van de overheid is noodzakelijk om grote transities echt in beweging te krijgen.

De omvang van de noodzakelijke investeringen om de gewenste maatschappelijke doelen te bereiken is zo groot, dat de inzet van alleen regelgeving en subsidies ontoereikend is. Er is meer marktfalen (vraag) dan dat er overheidsmiddelen (subsidies) beschikbaar zijn. De overheid kan alleen een disruptief beleidsresultaat bereiken door het huidige systeem aan te vullen met nieuwe financiële instrumenten: de slimme inzet van leningen, garanties en aandelen.

Waarom? De financiële risico’s zijn voor veel investeringen te groot om zelfstandig te dragen voor ondernemers en inwoners. En ook voor banken, die nu eenmaal moeten sturen op zekerheden. Onzekerheden maken investeringsplannen lastig financierbaar. En dat wordt niet alleen door de techniek bepaald. Fiscale onzekerheid, wispelturige energiemarkten en lange terugverdientijden spelen ook een rol. En dat levert onvoldoende investeringsprioriteit op bij inwoners en ondernemers. Een afwachtende houding, zelfs bij relatief winstgevende projecten. Nieuwe, publieke financiële instrumenten kunnen het marktfalen doelgericht aanpakken. Bovendien is de zogeheten multiplier per ingezette publieke euro dan enorm. Zo kan 1 geïnvesteerde euro de staat 5 euro opleveren. Alleen met nieuwe financiële instrumenten kan impact en schaalgrootte bereikt worden: kassa is massa!

Nationale en decentrale overheden hebben al fondsen opgericht; er wordt volop geëxperimenteerd. De praktijk toont aan dat een effectief revolverend instrument opzetten best ingewikkeld is. Soms zijn de winstverwachtingen te hoog (onterechte claim op financieel rendement), soms zijn er te weinig projecten voor handen (onvoldoende aandacht voor business development) of soms ontbreekt het aan bekendheid (marketing). En misschien heeft de overheid ook last van belemmerende overtuigingen: ‘Gaan wij nu als overheid bankieren?’ Deze worstelingen zijn goed te begrijpen, goed te verklaren én er zijn gelukkig ook goede oplossingen voor handen.

We presenteren in onze Lysias Whitepaper zes lessen uit de praktijk:

  1. Financiële instrumenten vragen nieuwe aanpak
  2. Let op de rendementseisen bij publieke fondsen
  3. Met blenden naar nieuwe slimme oplossingen
  4. Samenwerking levert een significant vliegwiel op
  5. Ontwikkel de ontwikkelkracht
  6. Breng het echte resultaat in kaart

De lessen vormen geen dwingende spelregels, maar het zijn aandachtspunten en tips uit de praktijk.

Auteur: Melvin Könings, associé (Lysias Advies) en zelfstandig organisatieadviseur (MK Unlimited) 

Melvin Könings is zelfstandig organisatieadviseur vanuit zijn eigen adviesbureau MK Unlimited en als associé verbonden aan Lysias Advies. Hij is specialist op het terrein van staatssteun, verzorgt beleidsadvies op het snijvlak van markt en overheid (o.a. innovatie en energietransitie) en richt zich op de inzet van nieuwe financiële instrumenten.

 

Anderen bekeken ook